رفع انحصار  با اخذ مجوز صادرات برای شرکت‌های زغال‌سنگی

​​​​​​​درسال‌های اخیر استفاده از سوخت‌های فسیلی در تامین انرژی مورد نیاز کل دنیا، سه درصد کاهش داشته است. بحران انرژی در دنیا تقاضای زغال‌سنگ را در سال‌های اخیر به خصوص در چین افزایش داده است و حتی در برخی کشورها مصرف زغال‌سنگ را جایگزین گاز کرده است. لذا شرایط زغال‌سنگ با سناریوی فعلی در بازارهای جهانی شرایط خوبی است. البته به علت آلایندگی زغال‌سنگ نسبت به سایر سوخت‌های فسیلی، طبق سناریوی توسعه پایدار پیش‌بینی می‌شود سهم زغال‌سنگ در آینده کاهش یابد.

 

قیمت‌گذاری زغال‌سنگ بازار داخلی هیچ ارتباطی با نرخ جهانی آن ندارد و قیمت‌گذاری زغال‌سنگ براساس توافق صورت گرفته میان تولیدکنندگان و خریداران تعیین می‌شود. بر مبنای آخرین توافق فیمابین وزارتخانه‌های صمت و تعاون، کار و و رفاه اجتماعی، خریدار عمده و فروشندگان به دست آمده قیمت پایه زغال سنگ بر مبنای 26.5% نرخ شمش فولاد خوزستان تعیین شده است. از این رو شرکت‌های این صنعت (کزغال، کشرق، کپرور و کطبس) از افزایش قیمت‌های جهانی زغال‌سنگ بهره‌ای نبرده‌اند.

نسبت نرخ زغال‌سنگ کک‌شو به شمش فولاد در جنوب شرق آسیا در بلند مدت حدود 50% بوده است و حتی برای مدتی این نسبت به 90% نیز رسیده است که به علت سناریوی توسعه پایدار در چین و همچنین برهم خوردن عرضه و تقاضا به دلیل کرونا بوده است. این در حالی است که نرخ زغال‌سنگ کک‌شو به شمش فولاد خوزستان در محدوده ۲۶.۵ % تثبیت شده است که اختلاف زیادی با نرخ‌های جهانی دارد.

وجود یک مشتری منحصر به فرد برای شرکت‌های زغال‌سنگ باعث می‌شود قدرت چانه‌زنی کاهش یابد و این نرخ‌گذاری در این صنعت به صورت تکلیفی از سمت وزارت کار باعث می‌شود رقابتی بین فروشندگان رخ ندهد. مشتری این شرکت‌ها، ذوب آهن اصفهان، زرند ایرانیان، کک طبس و ... است.

 

هشتاد درصد مصرف زغال سنگ در جهان مربوط به نوع حرارتی است در صورتی که در ایران زغال سنگ کک‌شو بیشترین میزان مصرف را دارد. عمده صادرات ایران نیز زغال سنگ حرارتی به مقصد ترکیه است. البته طبق گفته عضو اتاق مشترک ایران و پاکستان، بازار جدیدی برای صادرات زغال‌سنگ به پاکستان ایجاد شده است.

سه مشکل اصلی ذخایر زغال سنگ پروده برای صادرات، درصد بالای گوگرد و اکسیدهای قلیایی است.

با استفاده از فرآیندهای نوین فرآوری زغال‌سنگ می‌توان میزان گوگرد را به کمتر از 1.3% کاهش داد که باعث افزایش نرخ کنسانتره زغال‌سنگ تولیدی در ناحیه پروده تا 50% می‌شود که مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی ایران با همکاری دانشگاه تهران شروع به تحقیقاتی در خصوص امکان‌سنجی شناسایی و حذف گوگرد با هدف افزایش بازیابی و کاهش خاکستر محصول نهایی در ناحیه زغال سنگ پروده طبس کرده است.

با اجرایی شدن این طرح تولید کنسانتره زغال سنگ با گوگرد کمتر امکان‌پذیر خواهد شد و مهمترین مانع صادرات برطرف خواهد شد و می‌توان بازارهای بیشتری را برای صادرات هدف قرار داد.

 

به علت دستوری بودن نرخ زغال‌سنگ داخلی، سرمایه‌گذاری در این حوزه صرفه اقتصادی ندارد. طبق گفته دبیر انجمن زغال سنگ ایران، مجوزهای صادرات زغال‌سنگ اخذ شده است.

همانگونه که توضیح داده شد اختلاف فاحش بین نرخ زغال‌سنگ داخلی و زغال‌سنگ جهانی به وضوح نشان می‌دهد که صادرات زغال‌سنگ منجر به رشد سودآوری شرکت‌های زغال‌سنگی خواهد شد.  همچنین به همین دلیل صادرات زغال‌سنگ می‌تواند پتانسیلی برای اجرای طرح‌های توسعه‌ای و افزایش ظرفیت در این صنعت باشد.

طبق بررسی‌های صورت مالی شرکت‌های زغال‌سنگی، فروش داخلی این شرکت‌ها با دوره وصول مطالبات بالایی نیز روبرو است که فروش صادراتی شرکت‌ها می‌تواند در رفع این مشکلات به شرکت‌ها کمک کند.